o warsztatach
Region kurpiowski uznany jest za jeden z najbogatszych i najbardziej interesujących pod względem etnograficznym regionów w kraju. Kultura Kurpiowska rozwinęła specyficzne rzemiosło i rękodzieło ludowe, nigdzie w takim stopniu nie zachowane. Wyróżnia się specyficznymi technikami ciesielskimi, stolarskimi, plecionkarskimi, tkackimi, koronkarskimi czy obróbki bursztynu, wytwarzania wycinanek, pisanek, kierców, kwiatów, palm wielkanocnych, przygotowanie potraw i wypieków regionalnych oraz tańcem, gadką i śpiewem. Kurpiowskie dziedziny rękodzielnicze przetrwały do dziś dzięki ogromnemu przywiązaniu ludności do tradycji. Jednak bez aktywnego wsparcia i prowadzenia działań promocyjnych kurpiowskie tradycyjne zawody i wykonywane wyroby sztuki ludowej nie mają szans zachowania. Istnieje obawa, że mało popularne zawody i umiejętności nie przekazywane młodym pokoleniom zaginą bezpowrotnie.
Przeciwdziałając temu procesowi Oddział Kurpiowski Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Ostrołęce na czele z pomysłodawczynią Czesławą Kaczyńską opracował i realizuje projekt warsztatów etnograficznych "Ginące Zawody", powtarzanych cyklicznie, dających możliwość zapoznania się z dawnymi technikami wytwarzania wyrobów rękodzieła ludowego oraz artystycznego w wielu dziedzinach.
Pierwsza edycja warsztatów odbyła się w roku 2001 przyciągając ok. 1200 uczestników, głównie grupy zorganizowane szkół podstawowych, gimnazjów i średnich z terenu powiatu ostrołęckiego. Tak liczne zainteresowanie potwierdziło kierunek działań i dało impuls do rozszerzenia formuły projektu. Za sugestiami wielu zainteresowanych, wprowadzono element dydaktyczny, dając możliwość młodzieży i dorosłym zdobycia umiejętności, które następnie będzie można wykorzystać na rynku jako alternatywne źródło zarobkowania.
Rynek sztuki ludowej i wyrobów artystycznych obecnie przeżywa w Polsce renesans. Wyroby rękodzieła ludowego zaczynają dobrze się sprzedawać, a zapotrzebowanie ciągle wzrasta. Następuje rozwój turystyki wiejskiej, głównie agroturystyki, której podstawowym elementem jest niewątpliwe folklor. Mając ten atut na swoim terenie w postaci bogatych tradycji kurpiowskich, należałoby uruchomić odpowiednie mechanizmy w celu mądrego wykorzystania tych szans.
W tym miejscu pojawiają się właśnie warsztaty etnograficzne Ginące Zawody. Zapraszamy!
Charakterystyczną cechą społeczności wiejskiej na naszych ziemiach przez wiele wieków była samowystarczalność gospodarcza tej grupy. Wynika z tego, że produkcja z miejscowych surowców, ponadto zaangażowanie lokalnych wykonawców i ich pomysłowość zaspokajały podstawowe potrzeby mieszkańców.
Wspomniana sytuacja ulegała zwielokrotnieniu na terenach specyficznych - pograniczu regionu, obszarach izolowanych (np. puszcze), oddalonych od ośrodków miejskich. Warunkom tym odpowiadały w pełni ziemie północno-wschodniego Mazowsza, czyli obszary Puszczy Zielonej, zwanej też Puszczą Kurpiowską.
Specyficzne procesy osadnicze, środowisko, skład społeczny ludności, historia tych terenów spowodowały klasyczny niemal obraz samowystarczalności rodziny kurpiowskiej.
Występujące bogactwo drewna, zasobów kopalnych (ruda darniowa, bursztyn), wykorzystywanie surowców z własnego gospodarstwa, surowców pozyskiwanych w puszczy, w rzekach i mokradłach, a ponadto potrzeba ograniczania wydatków - wszystko to spowodowało powstanie i rozwój wielu dziedzin rzemiosła wiejskiego czy rękodzieła ludowego.
Powszechność zajęć na poły rzemieślniczych, na poły plastycznych zaczęła na Kurpiach podlegać zmianom i powolnemu zanikowi po 1945 r., który przyniósł Polsce przekształcenia gospodarczo-ustrojowe. Kolejne przemiany ustrojowe z 1989 r. spowodowały występowanie w całym kraju szeregu zjawisk, które mogły prowadzić do degradacji poczucia tożsamości narodowej i gwałtownego zaniku kultur lokalno-regionalnych.
W naczelnych gremiach rządowych zdano sobie sprawę, że zadaniem państwa jest odtworzenie mecenatu w sferze kultury, a dziedziny kultury wiejskiej, które są słabo reprezentowane uznano za ginące zawody, wymagające szczególnej ochrony.
W 1995 r. w Ministerstwie Kultury i Sztuki opracowano i przyjęto program "Ginące Zawody", w którym za najważniejsze cele i zadania określono:
- Uznanie tradycyjnych, związanych z rękodziełem artystycznym ginących dziś zawodów za ważny składnik kultury narodowej.
- Przeciwdziałanie procesom ich degradacji oraz objęcie ochroną tak, jak wszystkich unikatowych dóbr kultury narodowej.
Po pięciu latach funkcjonowania "Programu" działacze kurpiowscy doszli do wniosku, iż w regionie - jeśli chodzi o liczbę aktywnych artystów rękodzielników - nie jest tak wspaniale jak sądzimy; z drugiej zaś strony ważnym zadaniem "Programu" jest również możliwie szeroka działalność popularyzatorska miejscowej kultury ludowej.
Z tych przyczyn zrodziła się idea zorganizowania na Zielonych Kurpiach Warsztatów Etnograficznych "Ginące Zawody". Warsztaty rozpoczęły się w 2001 r. w Zagrodzie Kurpiowskiej w Kadzidle, ich organizatorem był Oddział Kurpiowski STL w Ostrołęce przy współpracy Muzeum Kultury Kurpiowskiej, władz samorządowych i lokalnych placówek kultury oraz Związku Kurpiów. Od 2007 r. w realizację Warsztatów czynnie włączyło się Stowarzyszenie Artystów Kurpiowskich .
Warto zaznaczyć, że kadzidlańskie Warsztaty Etnograficzne, mimo iż prezentowane są w ich trakcie różnorodne dziedziny miejscowej plastyki i rzemiosła, od 2003 r. przyjęły jedną, wiodącą w danym roku tematykę, która dominuje wśród zajęć i pokazów. Przypomnieć wypada jak przedstawiała się tematyka w poszczególnych latach:
- 2001 - wszystkie dziedziny, bez wiodącego tytułu,
- 2002 - wszystkie dziedziny, bez wiodącego tytułu,
- 2003 - Izba kurpiowska - jej wyposażenie, dekoracje i zajęcia w izbie,
- 2004 - Drewno w życiu kurpiowskiej wsi,
- 2005 - Zabawy i zabawki na Kurpiach,
- 2006 - Strój ludowy Puszczy Zielonej,
- 2007 - Strażnicy kurpiowskich dróg (kapliczki),
- 2008 - Magiczna moc papieru,
- 2009 - Gry i zabawy na Kurpiach,
- 2010 - Wycinanka kurpiowska,
- 2011 - Babska droga od pieca do proga.
Bernard Kielak
